Arpacık ve Şalazyon Nasıl Tedavi Edilir?
Arpacık (hordeolum) ve şalazyon göz kapağı şişlikleridir. Arpacık enfeksiyöz (Staphylococcus aureus), akut, ağrılı, kırmızıdır. İç (Meibomian bez) veya dış (Zeis, Moll bezleri) arpacık olabilir. Şalazyon kronik, enfeksiyöz olmayan, ağrısız, Meibomian bez tıkanması, granülom oluşumudur. Tedavi sıcak kompres, masaj, antibiyotik (arpacık), steroid enjeksiyonu veya cerrahi (şalazyon). Çoğu arpacık 1-2 haftada kendiliğinden iyileşir.
Arpacık (Hordeolum)
Tanım göz kapağı kıl folikülü veya yağ bezinin akut bakteriyel enfeksiyonu. Türler dış arpacık (eksternal hordeolum) Zeis (yağ) veya Moll (ter) bezleri, kirpik kökünde, göz kapağı kenarında şişlik. İç arpacık (internal hordeolum) Meibomian bez, göz kapağı içinde, daha derin, ağrılı. Neden Staphylococcus aureus (%90-95), bazen Staphylococcus epidermidis. Semptomlar kırmızı, şişkin, ağrılı yumru, hassasiyet, gözyaşı artışı, ışığa hassasiyet, kirpik köküleşindeki apse (dış arpacık), bazen spontane drene olur (irin çıkışı).
Şalazyon
Tanım Meibomian bez tıkanması, kronik lipogranülomatöz inflamasyon. Enfeksiyöz değil. Neden bez sekresyonunun kalınlaşması, tıkanma, yağ birikimi, kronik inflamasyon, granülom. Semptomlar ağrısız, sert yumru, göz kapağı üzerinde veya içinde, yavaş büyüme (haftalar-aylar), kozmetik rahatsızlık, büyük şalazyon görmeyi etkileyebilir (astigmatizm), bazen enfekte olur (kızarık, ağrılı - sıcak şalazyon).
Ayırıcı Tanı
Arpacık akut, ağrılı, enfeksiyöz, kırmızı. Şalazyon kronik, ağrısız (genellikle), enfeksiyöz olmayan, sert. Başlangıç arpacık hızlı (günler), şalazyon yavaş (haftalar). Drene arpacık bazen spontane apse patlaması, şalazyon nadiren drene olur.
Arpacık Tedavisi
Konservatif sıcak kompres en önemli, ılık ıslak bez 10-15 dakika, günde 4-6 kez, apse olgunlaşması ve drenajı. Kapak hijyeni bebek şampuanı ile nazik temizlik, debris temizleme. Topikal antibiyotik erythromycin veya bacitracin merhem, günde 2-4 kez, göz kapağı kenarına. Enfeksiyonu azaltır, yayılmayı önler. Ağrı kesici parasetamol, ibuprofen ağrı azaltma. Kaçınılması gerekenler sıkma veya patlatma enfeksiyonu yayabilir, skar, makyaj kullanmama, kontakt lens kullanmama. İnsizyon ve drenaj (I&D) arpacık olgunlaşır ancak drene olmazsa, doktor küçük insizyon, apse boşaltır. Lokal anestezi. Oral antibiyotik yaygın enfeksiyon, selülit, tekrarlayan arpacık, dikloksasilin, sefaleksin. Prognoz çoğu 1-2 haftada iyileşir.
Şalazyon Tedavisi
İlk tedavi (4-6 hafta) sıcak kompres ılık kompres 10-15 dakika günde 4-6 kez, tıkanıklığı açar, yağ sıvılaşır. Masaj kompres sonrası nazik masaj, yağın dışarı çıkmasını sağlar. Kapak hijyeni bebek şampuanı ile temizlik. Topikal antibiyotik (isteğe bağlı) eritromycin merhem, ikincil enfeksiyon önleme. Omega-3 takviyesi Meibomian bez fonksiyonunu iyileştirebilir (bazı kanıtlar). İkinci basamak (iyileşme yoksa) steroid enjeksiyonu triamsinolon intralezyonel enjeksiyon, inflamasyonu azaltır, küçülme (%50-80 vakalarda). Komplikasyon depigmentasyon, doku atrofisi. İnsizyon ve küretaj (cerrahi) büyük, kalıcı şalazyon, lokal anestezi, göz kapağı içinden insizyon, granülomatöz doku küretaj. Kozmetik ameliyat, genellikle başarılı. Topikal steroid damla (tercih edilmez) yüzeyel şalazyon, etkisiz çoğu vakada.
Tekrarlayan Şalazyon/Arpacık
Nedenler kronik blefarit (göz kapağı iltihabı), Meibomian bez disfonksiyonu, seboreik dermatit, rozasea. Tedavi altta yatan durumun tedavisi blefarit temizliği (günlük), topikal antibiyotik (azithromycin jel), oral antibiyotik (doksisiklin düşük doz, anti-inflamatuar), omega-3 takviyesi, sıcak kompres rutin. İyi göz kapağı hijyeni günlük temizlik, makyaj doğru temizleme. Tekrarlayan şalazyon aynı yerde malignite (sebaceous gland karsinom) ekartasyonu, histopatoloji.
Komplikasyonlar
Preseptal selülit enfeksiyonun göz kapağına yayılması, göz çevresi kızarıklık, şişlik, ateş. Oral antibiyotik, bazen IV. Orbital selülit göz arkasına yayılma, göz hareketinde kısıtlama, görme kaybı, acil, IV antibiyotik, cerrahi drenaj. Astigmatizm büyük şalazyon korneal baskı, geçici görme bozukluğu. Kozmetik deformite kalıcı skar, göz kapağı şekil bozukluğu.
Önleme
El hijyeni gözleri ellemeyin, el yıkama. Makyaj hijyeni eski makyaj atma (3-6 ay), günlük temizlik, fırça temizliği. Kontakt lens hijyeni doğru temizlik, saklama, değiştirme. Göz kapağı hijyeni günlük temizlik (özellikle blefarit öyküsü), sıcak kompres rutin. Kronik durum yönetimi blefarit, rozasea tedavisi.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Şiddetli ağrı ve şişlik preseptal/orbital selülit şüphesi. Görme bozukluğu büyük şalazyon, astigmatizm. 1-2 hafta iyileşme yok (arpacık) sıcak kompres ile düzelme. 4-6 hafta iyileşme yok (şalazyon) steroid veya cerrahi. Tekrarlayan aynı yerde sık nüks, malignite ekartasyonu. Çok sayıda aynı anda birden fazla arpacık/şalazyon, sistemik sorun. Arpacık bakteriyel enfeksiyon, akut, ağrılı, sıcak kompres + topikal antibiyotik, çoğu kendiliğinden iyileşir, şalazyon kronik, ağrısız, Meibomian bez tıkanması, sıcak kompres + masaj, steroid enjeksiyonu veya cerrahi gerekebilir, kapak hijyeni önleme için önemli.